GALEGO. PATRIMONIO DA HUMANIDADE

O colectivo Galego Patrimonio da Humanidade fai público a súa oposición ao “Anteproxecto de Decreto para o plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia”, que o goberno galego acaba de presentar. Pendentes dunha análise máis demorada do texto, este desacordo fundaméntase nas consideracións que a seguir se resumen:

1.- O dito anteproxecto vén dar forma definitiva ás “Bases” difundidas a finais de decembro pasado, que suscitaron un amplo rexeitamento social, político e institucional (nomeadamente a Real Academia Galega e o Consello da Cultura Galega), e de xeito especialmente significativo nos distintos sectores da comunidade educativa. O Partido Popular e o goberno desoíron tanto o clamor social coma as opinións dos especialistas e as institucións contra unhas Bases máis pensadas para resolver as obsesións de determinados dirixentes e as querelas internas do PP e dar satisfacción aos sectores contrarios ao idioma galego (minoritarios pero poderosos), que non orientadas a regular racionalmente, e de acordo coa legalidade, o uso das linguas na educación.

2.- Unha vez máis, este Anteproxecto está elaborado a partir de premisas falaces e coa mira posta en obxectivos alleos (cando non contrapostos) aos que veñen inspirando o conxunto da lexislación sobre esta materia. Tanto as normas legais como a política lingüística en Galicia descansaron ata agora na constatación de que o idioma galego fora historicamente sometido a un maltrato que o conducira a unha posición moi vulnerable, de maneira que os poderes públicos estaban obrigados a superar esa situación, mediante políticas de defensa e promoción da lingua. Pola contra, para Alberto Núñez Feijoo, o seu goberno e o partido que o sustenta, o problema non é ese, senón unha suposta imposición do galego, e a partir desa falsidade e dunhas promesas electorais frívolas e irresponsables, o que se deseñan son políticas orientadas en senso contrario ao que as nosas leis, a tradición da autonomía e o puro senso común aconsellan.

O que Galicia precisa non son medidas cautelares contra unha fantaseada imposición do galego, materializadas en previsións insólitas e carentes de lóxica (como a consulta cada catro anos ás familias), senón o que prevé a nosa lexislación: un marco lingüístico-educativo e unhas políticas lingüísticas orientadas a alcanzar igualdade entre os dous idiomas oficiais e ao fomento do idioma galego. Con este Anteproxecto, o goberno da Xunta e o Partido Popular volven colocarse en solitario fronte á maioría das forzas políticas, sociais e sindicais, das institucións máis relevantes e dos colectivos e asociacións profesionais máis representativas. Galego Patrimonio da Humanidade chama a cidadanía, os sindicatos, o colectivos cívicos e os partidos políticos a dar unha resposta unitaria a este Anteproxecto e as medidas de desprotección do idioma impulsadas pola Xunta de Galicia, na procura da recuperación do amplo consenso sobre a política lingüística que o Partido Popular veu rachar, e que coidamos imperativo recuperar.

Seguindo unha liña implacable de desmantelamento das políticas de promoción do idioma galego e da convivencia lingüística en Galicia, o goberno do Partido Popular presentou o pasado 30 de decembro unhas denominadas “Bases para a elaboración do decreto do plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia”. Tales Bases anuncian un decreto que virá substituír o aprobado en 2007 polo goberno de coalición entre o PSdG/PSOE e o BNG, unha norma que o Partido Popular converteu en cabalo de batalla política e electoral, encirrando os vellos prexuízos contra o idioma do país e sementando a discordia na nosa sociedade. Os obxectivos inmediatos desa campaña foron reverter calquera avance do galego e desgastar o goberno de coalición progresista e nacionalista. Pero cada vez aparece máis claro que o seu horizonte era e é a reconquista da hexemonía política no Estado, fundada no lanzamento nun amplo proceso de re-nacionalización de España e de recentralización do Estado nos vellos e caducos moldes uniformistas.

En consecuencia, o decreto que se anuncia nas devanditas “Bases” suporá a culminación das medidas regresivas contra o galego que se viñeron tomando desde os mesmos comezos da presente lexislatura. O que se anuncia é unha norma que implicará un cambio radical do modelo de convivencia lingüística que foi fraguando no noso país nas últimas décadas, a partir da Lei de Normalización Lingüística de 1983. Unha viraxe que virá imposta de xeito unilateral, esbandallando un consenso laboriosamente forxado, que callou no Plan Xeral de Normalización Lingüística aprobado unanimemente (a iniciativa da Xunta do PP) polo Parlamento de Galicia en 2004. Os aspectos fundamentais en que se basea o modelo vixente ata agora son:

1)    Cooficialidade do galego e o castelán, procurando a súa igualdade real, a competencia nas dúas linguas do conxunto da cidadanía, e o respecto aos dereitos individuais dos falantes dunha e outra lingua.

2)    Impulso de políticas de promoción do galego, para compensar a súa situación de partida, claramente inferior ao castelán, consecuencia pola imposición histórica deste idioma e da marxinación do noso.

O modelo lingüístico que se foi deseñando para o sistema educativo de Galicia fúndase nos seguintes principios: a) a educación é un factor de integración lingüística e social, b) o sistema educativo ten un papel fundamental na capacitación lingüística dos/as estudantes, particularmente nas dúas linguas oficiais, c) o ensino debe contribuír a compensar a desigualdade de estatus social do galego e o castelán. En consecuencia, no terreo lingüístico os principais obxectivos dese modelo son a competencia equivalente nas dúas linguas (explícito) e a contribución á normalización social do galego (implícito).

O modelo de bilingüismo escolar foi evoluíndo co paso do tempo, dentro duns marcos cambiantes pero considerablemente flexibles, construídos sobre as seguintes bases:

- Primeiro ensino na lingua materna, pero con atención á outra lingua oficial

- Uso vehicular das dúas linguas oficiais no currículo

- Incremento progresivo da utilización do galego, con fixación de mínimos da súa presenza no currículo

- Planificación por obxectivos, máis ca por modelos

- Flexibilidade e relativa autonomía dos centros na planificación lingüística, en atención aos diferentes contextos sociolingüísticos.

As “Bases para a elaboración do decreto do plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia”, presentadas pola Xunta de Galicia atentan contra os principios, os obxectivos e as características básicas dese modelo, e concretamente nos seguintes aspectos fundamentais:

1)    Desleixo do papel social e lingüisticamente integrador do sistema educativo

2)    En consecuencia, abandono da función compensatoria e igualadora da desvantaxe social do galego con respecto ao castelán, substituída por un equilibrio entre as linguas puramente formal e con efectos minorizadores para o galego

3)    Reversión do principio de progresividade, substituído por unha decidida tendencia regresiva: de súpeto, o galego pasa dun mínimo do 50% do currículo a un máximo do 33%

4)    Fixación obsesiva nos modelos en lugar de atender ao realmente importante, que son os obxectivos do sistema educativo

5)    Atribución ás familias dun papel claramente intrusivo e distorsionador, non demandado por elas, no deseño dos currículos escolares, con grave desprezo da dignidade profesional do profesorado

Todo o devandito adobiado coa introdución aberrante e extemporánea no debate dun terceiro en discordia, o inglés, coa única pretensión de desviar a atención sobre os problemas reais, e, aínda peor, de confrontar unha lingua estranxeira pero con grande prestixio, coa lingua propia do país aínda seriamente eivada na súa imaxe social. Tan evidente resulta que unha satisfactoria capacitación en inglés debe ser un obxectivo do sistema educativo, coma que o lugar para o debate sobre ese problema non o constitúe un decreto que debe regular o uso das dúas linguas oficiais de Galicia no sistema educativo.

Galicia precisa un modelo de bilingüismo educativo común e integrador, respectuoso e galeguizador, progresivo e flexible, e que conte cun horizonte de estabilidade, a resgardo de vaivéns políticos e electorais. Por tanto, e coa mira posta en conseguir un auténtico bilingüismo equitativo entre o galego e o castelán, que sitúe o idioma propio de Galicia no lugar que en xustiza lle corresponde e que a inmensa maioría da sociedade desexa, o colectivo GALEGO, PATRIMONIO DA HUMANIDADE, chama á cidadanía galega e os actores do sistema educativo, profesorado, estudantado e persoal administrativo, así coma as familias a apoiar as mobilizacións convocadas para o día 21 de xaneiro, e en concreto a folga xeral do ensino e a manifestación en Compostela.

Santiago de Compostela, 19 de xaneiro de 2010

A xuízo de Galego Patrimonio da Humanidade a recente sentenza do Tribunal Supremo que falla contra o pai do colexio vigués “Los Sauces” que solicitaba que o seu fillo fose integramente educado en castelán reforza a constitucionalidade da Lei de Normalización Lingüística e, indirectamente, do decreto que o anterior goberno bipartito aprobou en orde a garantir a igualdade entre galego e castelán no marco educativo.

A sentenza revalida a doutrina do Tribunal Constitucional e pon en evidencia que a hipótese da exclusividade do uso do castelán no sistema educativo sería un acto de discriminación atentatorio contra os valores consagrados no actual marco xurídico. Pon en evidencia tamén ao Consello Consultivo de Galicia que elaborou un nesgado informe contra o decreto agora vixente utilizado de modo partidista contra o goberno bipartito. O fallo revela o carácter pre-constitucional das reivindicacións dos grupos que pretenden a hexemonía do castelán, como Galicia Bilingüe e, polo mesmo, a campaña de falsidades que o Partido Popular avalou na campaña electoral, dándolle crédito ás posicións máis radicais e intransixentes.

En vésperas da aprobación do novo decreto que substituirá ao anterior esta sentenza constitúe unha chamada de atención e, de feito, un tirón de orellas ás promesas de Núñez Feijóo aos sectores castelanistas máis recalcitrantes. En particular a segregación dos rapaces por idioma atenta contra o Estatuto de Autonomía e o marco educativo vixente.

Galego Patrimonio da Humanidade lamenta que o Partido Popular teña ido tan lonxe dos principios constitucionais só por disputar un puñado de votos con UPyD e por darlle satisfacción a un sector moi minoritario dos pais. É o propio Núñez Feijóo quen terá que saír polos seus propios medios dun conflito que alentou e promoveu, dándolle pábulo á falsa idea da imposición lingüística voceada dende certos medios de comunicación interesados. Que un goberno se sitúe contra o idioma do propio país é algo insólito que a cidadanía, como así o fixo, non pode máis que contestar.

Fermín Bouza
Fue un acto no sólo lleno de significación cívica y de representatividad social: fue emocionante y divertido, como si el sentimiento del idioma hubiese generado en igual medida calor y distancia (Cándido Pazó fue un extraordinario presentador, showman o como quieran decirlo). Divertido y emocionante, sin otra seriedad que la `propia de un tema grave y en la medida estrictamente necesaria, el acto del 14 de Noviembre a favor de la lengua gallega trajo a sindicatos (UXT; CCOO) y organizaciones políticas (PSdG y BNG, con gentes presentes y reconocibles), alcaldes, rector de la USC, y otros representantes académicos, gentes diversas interesadas en estar presentes en esta presentación de un camino  interpartidario, plural y de progreso para trabajar en la plena recuperación del gallego. Gentes a las que no veía tras tantos años de distancia del día a día de mi tierra, gentes que han seguido trabajando por cosas positivas, como lo habían hecho siempre, gentes de mi generación que no han dejado de construir y estar presentes en los momentos más críticos de nuestro país- También ahora, con la lengua. Si Feijóo sigue por este camino, que me atrevo a calificar de disparatado, represivo y absurdo, va a encontrar frente a él a una mayoría social cada día más activa y con mayor determinación. Creo que las primeras e importantes escaramuzas de este proceso de negación del idioma gallego han tenido una consecuencia positiva: nos han vuelto a movilizar a todos. Seguimos.

Intervención de Marilar Aleixandre no acto cívico «Lingua de liberdade»

Lingua, lingua, lingua

Lingua de carne para facer rolar sobre ela a lingua de palabras. Lingua para arrolar a lingua, mais non para que durma.

Lingua. Liberdade. Libro. Liberdade para cantar, amar, rir na lingua galega. Lingua para berrar ¡Liberdade! Libros para facer voar a lingua nas ás das súas páxinas.
Lingua para sermos libertarias e, se fose o caso, libertinas.
Lingua sen ligaduras nin ligames.

Lingua, lingua, lingua
Houbo unha vez unha meiga, cortou a lingua da serea, arrebatoulle a voz e a cambio deulle dúas pernas. Agora uns prebostes e sub-prebostes, uns arquipámpanos que gobernan o diario oficial e cren gobernar as nosas vidas, queren cortarnos a lingua, arrebatarnos a voz, e nin sequera nos dan unhas pernas novas.

Nós non queremos trocar lingua por pernas. Escollemos ser peixes, falar a nosa lingua de peixes. Oufanámonos da nosa cola cuberta de escamas de prata. Grazas á nosa lingua, á nosa cola de peixe, nadamos polas augas mariñas das entrañas de Galicia. As nosas garlas permítennos respirar por baixo da auga.

Convocamos en defensa da lingua a luras e polbos, a lorchos e linguados. Convocamos a todas e todos os que manteñen a lingua de palabras en precario equilibrio sobre a súa lingua de carne. ¡Gardade a lingua! E para gardala, espalládea por mares e océanos, polos camiños de Galicia e do mundo.

Lingua, lingua, lingua

Lingua e liberdade. Lingua é liberdade.

Vou falar brevemente en nome de “Galego, patrimonio da humanidade”, a entidade que organiza e convoca este acto. En primeiro lugar, gustaríame aclarar que o noso é un colectivo aberto, non unha plataforma organizada. Non é a nosa intención competir coas dúas plataformas de defensa da lingua que están a funcionar, “Queremos Galego” e “Pro-Lingua”. Congratulámonos da súa existencia, que expresa o dinamismo cívico e a rica pluralidade do noso tecido social, e agradecémoslles o seu traballo, que de ningunha maneira contemplamos como contraposto, nin entre elas nin con “Galego, patrimonio da humanidade”. Varios de nosoutros formamos parte dunha e da outra plataforma, e non atopamos ningunha incompatibilidade nisto. Estamos traballando todos nun clima de complicidade e complementariedade cun obxectivo compartido, de mobilización da sociedade e da opinión pública en defensa do idioma galego.

A tarefa específica que se marcou o noso colectivo “Galego, patrimonio da humanidade” é a creación dun espazo discursivo arredor da lingua, un espazo radicado na pluralidade, e onde priman os argumentos cívicos e a racionalidade democrática, e maila deliberación libre e informada. Queremos apelar ás distintas forzas e os diversos sectores sociais, como é o caso dos sindicatos e os profesionais, que hoxe estiveron representados neste acto. Pensamos que é necesario abrir o debate sobre a lingua, ata agora excesivamente circunscrito no ámbito político e a sectores ideolóxicos, políticos e sociais moi respectables pero tamén moi determinados. En definitiva, aspiramos a contribuír para crear un novo discurso acerca do galego e da convivencia lingüística en Galicia e no conxunto do Estado.

Non se oculta a ninguén que nas actuais circunstancias, é unha preocupación moi particular a que nos inspira, que vén motivada polos ataques que está a recibir o galego por parte de sectores minoritarios pero que gozan de privilexios moi exclusivos e atesouran un gran poder económico e mediático, coma os que representa, por poñer un exemplo ben significativo, o Club Financeiro de Vigo. Aínda máis nos alarma o enfoque que a actual Xunta de Galicia está a dar á política lingüística, un enfoque imposto por esas elites sociais privilexiadas e claramente orientado a desmontar as conquistas da autonomía, a desprotexer e desincentivar o galego, a desconstruír as bases da nosa convivencia.

O marco democrático e autonómico de que nos dotamos propiciaron uns avances innegables no tocante á dignificación do idioma, á extensión do seu uso na vida pública, nas institucións oficiais e na produción cultural. Pero aínda estamos lonxe de conseguir o obxectivo da plena igualdade non só xurídica e formal, senón efectiva e real, do galego e o castelán. O idioma galego e os seus falantes (os sectores populares do país) aínda cargan cos estigmas ben visibles que lle inflixiu o maltrato histórico que padeceron, brutalmente agravado pola ditadura franquista. Por iso resulta un sarcasmo que se pretenda trasler a historia e poñela do revés, asociando o galego coa imposición e o castelán coa liberdade. Se hai unha lingua que neste país expresou as arelas de xustiza e liberdade do noso pobo, esa é o galego: de aí o lema que preside o comicio que estamos a celebrar: LINGUA DE LIBERDADE.

O principal desafío que teremos que enfrontar no inmediato futuro é a anunciada derrogación do decreto que regula o uso do castelán e o galego no ensino pre-universitario. Un decreto que aprobou a anterior Xunta de Galicia, e que avanzaba nun camiño consensuado entre os tres partidos parlamentarios, baixo o mandato de Manuel Fraga, que se orientaba cara a unha tratamento equitativo dos idiomas, atribuíndolle ao galego unha porcentaxe de uso mínimo do cincuenta por cento na educación.
Sabemos que as intencións de principio do actual goberno galego son rebaixar os mínimos esixidos para o galego, pero neste momento descoñecemos a fórmula que se adoptará no novo decreto. Nesta situación, o colectivo “Galego, patrimonio da humanidade” chama á sociedade a impedir que se dean pasos atrás na imprescindible protección do galego, unha protección que comeza polo seu uso normalizado no medio educativo. Os centros educativos que, grazas á implicación do profesorado e co asenso de toda a comunidade educativa, se levan esforzado para cumprir a legalidade, e conseguiron avanzar na progresiva implantación do galego, non deben verse agora obrigados a recuar.

No fondo, o que reclamamos é algo moi sinxelo. Que o Partido Popular volva ao consenso político e social que rachou hai dous anos, cando se opuxo á aprobación do decreto sobre o galego que agora a Xunta quere derrogar. Reclamamos un marco estable, fundado no consenso político e social, para a protección da lingua propia do noso país nun clima de respecto e de convivencia entre todos os galegos, independentemente do idioma que falen.

Valoración da repercursión nos medios do acto cívico «Lingua da liberdade» de Antón Baamonde en Café na trincheira e reflexión sobre o significado do mesmo.

A Nosa Terra. Artigo e fotogalería de Manuel Vilas. «Feixóo vai ter que vir ao consenso porque a maioría social está con nós» e galería de fotos.

O Teatro Principal de Santiago quedouse pequeno para o acto ‘Lingua de liberdade’ da Plataforma Galego Patrimonio da Humanidade. Sindicalistas, escritores, actores, mestres, políticos, estudantes de diversas ideoloxías xuntáronse para reclamarlle a Xunta do PP que volva ao consenso a prol da normalización do idioma.

Vieiros, Crónica de Fernando Arrizado: «Feijóo debe volver ao consenso».

Anik Nandi, estudante índio de doutoramento: «Ao chegar a España xa sabía castelán, así que vin vivir a Galiza intereseime en coñecer o galego. Debemos aprender as linguas de onde vivimos como estranxeiros. Coñecer a alguén sen a súa lingua é como coñecelo sen corazón».

El País – Galicia, artigo de María Pampín: «Un novo espazo para evitar que «o galego dea un paso atrás»».

«Como representante do colectivo interveu o filólogo Henrique Monteaguro, que defendeu a iniciativa como a creación dun novo espazo e discurso a favor da convivencia lingüística. O profesor criticou os intentos da Xunta para «desmantelar o conseguido na autonomía», así como os ataques de «grupos minoritarios con privilexios».»

Galicia-Hoxe. Artigo de V. Oliveira: «Lingua de liberdade».

«Cun «a loita continúa» pechaba onte o sociólogo Fermín Bouza o emotivo acto cívico Lingua de liberdade que a plataforma Galego, Patrimonio da Humanidade celebrou en Compostela para «abrir á sociedade o debate sobre a lingua, demasiado circunscrito ao ámbito político», segundo remarcou un dos impulsores da plataforma, o sociolingüista Henrique Monteagudo.»

Xornal de Galicia, crónica de David Lombao: «Defensa plural da lingua, «en risco por uns poucos votos»».

«A platea do compostelán Teatro Principal quedou pequena para acoller o acto que, baixo o lema “Lingua de Liberdade”, xuntou a unha ampla representación do mundo sindical, social, cultural e tamén político –“só lamentamos que non haxa ninguén do PP, porque o galego é de todos”, explicaba o filósofo Antón Baamonde, un dos impulsores do colectivo– e no que o rexeitamento a “atacar” a lingua “por un puñado de votos” foi unha das reclamacións máis repetidas dende o escenario.»

Información de Ángela Pontes para AGN publicada en El Progreso, Diario de Pontevedra e Galiciae: «O colectivo ‘Galego Patrimonio da Humanidade’ pide »a volta do PP ao consenso na lingua»».

Nota de La Voz de Galicia. edición de Compostela, «Debate no Teatro Principal ao redor da lingua».

Galego Patrimonio da Humanidade convoca Lingua de liberdade, un acto cívico a prol da lingua galega o vindeiro sábado 14 de novembro, a partir das 12 horas, no Teatro Principal de Santiago de Compostela. No acto, que estará conducido por Candido Pazó. intervirán representantes de colectivos sociais, os secretarios xerais de UXT, José Antonio Gómez, e CCOO, José Manuel Sánchez Aguión, ademais de Laura Sánchez Piñón, Pablo González  Mariñas, Henrique Monteagudo e Fermín Bouza.

Xosé María Palmeiro

Máis de mil compromisos persoais para impulsar ProLingua, Plataforma a prol da defensa e promoción da lingua galega. A iniciativa, apartidaria e plural, deuse a coñecer o sábado en Compostela coa intención de dinamizar e sumar esforzos no cultivo dese inmenso tesouro, prezado patrimonio inmaterial do pobo galego, que supón dispoñer dunha lingua propia, insubstituible imaxe identitaria, cultural e de futuro, posibilidade de comunicación, fonte de coñecemento e diálogo que amplía os horizontes de liberdade persoal e colectiva. Son un deses mil asinantes do manifesto fundacional dunha plataforma que vén reforzar a vitalidade cívica dunha sociedade que asiste á implementación de medidas gobernamentais desgaleguizadoras cinicamente envoltas en proclamas de amor á lingua galega e na defensa da liberdade-hogano fronte á imposición-antano. Ata ese punto chegamos na deturpación do que nos é propio e nos sitúa no mundo sen renunciar a outras posiblidades e recursos lingüísticos, empezando naturalmente polo español. Ata o punto de vérmonos obrigados a poñer en marcha mecanismos de acción social na defensa do que resulta evidente para quen contemple esta nosa realidade sen prexuízos, complexos ou destemida ignorancia.

CUMPRIMENTOS.- Trátase de cumpir coa lei, coa lingua e co país. Di o manifesto: «ProLingua é unha plataforma creada por persoas de moi diversa ideoloxía e profesión que ten como obxectivos exclusivos a promoción do galego como lingua propia de Galicia (e das comarcas estremeiras) e a consecución da súa oficialidade real, que pasa por unha presenza normal en ámbitos dos que se mantén practicamente excluída, como a empresa, a xustiza e outros servizos públicos e privados, especialmente os medios de comunicación». O dos media, engado, merece tratamento á parte porque, con poucas excepcións, mantivéronse e mantéñense de costas ao idioma e porque boa parte dos contidos en galego débense aos compromisos firmes dalgúns xornalistas e non á decidida vontade dos editores, expertos en rechazos e pretextos de mal pagador.

NORMALIZACIÓN.- Así as cousas, en ProLingua consideramos irrenunciables «a totalidade dos contidos da actual Lei de Normalización Lingüística de 1983 e o Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega de 2004, que contaron coa aprobación por unanimidade do Parlamento de Galicia». Porque «estamos nun Estado de dereito e como cidadás e cidadáns esiximos que se cumpra de xeito pleno a lexislación existente en materia lingüística». Por eso mesmo ProLingua esixe «que non se leve a cabo ningunha medida lexislativa que supoña perda de dereitos por parte das galegas e dos galegos a usaren e coñeceren a lingua galega e a facer dela o seu sinal de identidade galega».

LIBERDADE.- Isto é o que hai e vaia por diante que as citas literais incorporadas aspiran a contrarrestar, sequera un anaco, o silencio clamoroso que nos máis dos media acollerá a chegada de ProLingua. É unha vella historia, pero non importa. Non sairá o sol polos impulsos dinamizadores da sociedade galega, pero pouco poderá facerse deixando a un lado esa vontade, felizmente maioritaria, de defender a lingua propia para fortalecer a liberdade. E non só a lingüística.